Burgerinitiatief salaris koning gestrand

Het burgerinitiatief voor het verlagen van het salaris van de koning is de laatste weken gestagneerd. De teller staat nu op iets meer dan 23.000 handtekeningen en ik verwacht niet dat het initiatief ook maar in de buurt zal komen van de vereiste 40.000 handtekeningen. Je zou toch denken dat er voldoende mensen ontstemd zijn over grootverdiener Willem-Alexander in deze crisistijd. En veel andere burgerinitiatieven wisten wel genoeg handtekeningen wisten te verzamelen voor indiening bij de Tweede Kamer. Wat ging er dan mis?

Wat ik anders had gedaan

Mijn kennis van de organisatie van het initiatief is niet compleet dus ik kan geen complete reconstructie maken. Maar er zijn wel een aantal zaken die mij opvielen.

Zo herinner ik mij dat ik al meer dan een week van tevoren in de media kon lezen dat er een burgerinitiatief in aantocht was. Een slechte zaak, want zo verlies je wat in het Engels met een mooi woord momentum wordt genoemd. Wanneer het dan uiteindelijk mogelijk is om het burgerinitiatief te ondertekenen is de aandacht alweer verslapt voor sommige mensen. Ze hadden het stil moeten houden en pas een persbericht hebben vrijgegeven wanneer het mogelijk was om direct te tekenen. Het is cruciaal dat de piek van de aandacht in de media zo goed mogelijk geëxploiteerd wordt.

Een betere websiteontwerper had ook niet misstaan. Rood-wit-blauw met donkergrijs er bij is onaantrekkelijk. En de openingszin met “eerlijkheid” en “redelijkheid” die “belangrijk” zijn? En wat is de Balkenendenorm ook alweer, zullen mensen die minder goed geïnformeerd zijn zich afvragen? De titelpagina is niet aansprekend en overtuigt mensen niet sterk genoeg om hun handtekening te zetten. Nee, schuif direct dat astronomische salaris van Willem-Alexander – met inbegrip van de belastingen die hij niet hoeft te betalen – voor het netvlies van de bezoeker.

Maar ik wil het Nieuw Republikeins Genootschap hier niet te veel afvallen. Ik ben ze erg dankbaar dat ze actie hebben ondernomen, volgende keer beter. Maar dat wil nog niet zeggen dat het nu een verloren zaak is.

De politiek aan zet

Maar de Tweede Kamer kan ook zonder burgerinitiatief actie ondernemen. Ik vraag mij af waarom er nog geen wetsvoorstel is ingediend? Dat lijkt mij erg kansrijk. Immers, welke partij zou het aandurven het salaris van Willem-Alexander te verdedigen in deze crisistijd?

Mijn overstap van ING naar Triodos

Op 4 april kreeg ik een brief van ING binnen. Ze vroegen of ik nog steeds studeerde en een kopie van een bewijs van inschrijving kon opsturen. Kon ik dat niet, dan moest ik niets doen en wordt mijn gratis studentenrekening over drie maanden omgezet in een betaalde rekening. Tot zover maakte het mij niet zoveel uit bij welke bank ik klant was, maar nu ik moet gaan betalen is dat anders. Ik heb daarom besloten over te stappen naar Triodos.

Ziek beloningsbeleid

Een belangrijke reden voor mij is dat ik aanstoot neem aan het beloningsbeleid van ING. Ik herinner mij maart 2011 nog goed, toen ING-topman Jan Hommen een bonus kreeg van 1,25 miljoen over 2010, bovenop zijn salaris van 1,35 miljoen. Pas nadat de volkswoede zich over ING uitstortte kwam ING terug op dat idee en zagen Hommen en de rest van de top af van een bonus zolang de bank nog aan het infuus van de staat lag.

Maar inmiddels horen we alweer gezeur van de ING-top. Hommen verdient nog steeds hetzelfde en de hele top ontvangt nog steeds geen bonus omdat de staatssteun nog niet is afbetaald. Als topman Piet Moerland van de kleinere Rabobank al 1,6 miljoen verdient dan voel je jezelf als ING-topman natuurlijk achtergesteld.

Maar we weten op basis van wetenschappelijk onderzoek dat bonussen in veel gevallen zelfs leiden tot slechtere prestaties. We weten dat de topsalarissen van het bedrijfsleven in het algemeen niet in verhouding staan tot de prestaties. We hebben gezien dat dit bijzonder sterk van toepassing is op banken, ondanks alle topsalarissen en bonussen is het een catastrofe geworden. Fortis ging over de kop, ABN AMRO en SNS kregen een bailout en ING ging aan het infuus. En dan hebben we het nog alleen maar over Nederland.

Daarnaast geloof ik er niets van dat één persoon aan de top miljoenen waard is. In mijn post over het salaris van de nieuwe topman van SNS schreef ik al dat de huidige hoogte van de topsalarissen geen enkele rechtvaardiging hebben. Immers, een aantal decennia terug waren de topsalarissen veel lager terwijl het topmanagement er geen puinhoop van maakte. ING zegt dat talent naar andere banken vertrekt als zij de salarissen niet verhogen. Opgeruimd staat netjes zou ik zeggen, dat “talent” met zoveel hebzucht is precies onderdeel van het probleem.

“too big to fail” is nog steeds een gevaar

Een andere belangrijke overweging is dat “too big to fail” nog steeds een reëel gevaar is. ING werd weliswaar gedwongen door de Europese Commissie om bedrijfsonderdelen te verkopen in ruil voor de staatssteun, maar het is nog altijd een zeer grote bank. Op de zeer informatieve website De 7 hoofdzonden van banken lezen we dat de bancaire activa van ING een omvang hebben van 159,7% van het Nederlandse Bruto Binnenlands Product (BBP). In de grafiek daar is te zien dat ING een zeer grote bank is vergeleken met de andere Nederlandse banken.

En wat dan als ING de boel weer verziekt en in de toekomst opnieuw staatssteun of een zelfs een bailout nodig heeft? Dan zie ik de Nederlandse staat dat niet (kunnen) weigeren. Dan worden de fouten van de graaiende top weer afgewenteld op de belastingbetaler. “Privatizing profits and socializing losses,” zoals dat zo mooi in het Engels heet. ING is zo groot, het is het vleesgeworden too big to fail!

Een oplossing

Uiteindelijk zijn jij en ik de klanten die dergelijke topsalarissen mogelijk maken. En als consument kunnen wij stemmen met onze portemonnee. Nu heb ik niet de illusie dat Hommen en zijn trawanten wakker zullen liggen van één rekeninghouder die vertrekt, maar als meer mensen mijn idee volgen zal dat mogelijk anders zijn.

Alle excuses om die hoge salarissen te rechtvaardigen maken mij niets uit, ik wil dat ze leren om bescheiden te zijn. Dat is voor mij de reden om naar Triodos over te stappen. De topman van Triodos, Peter Blom, is een armoedzaaier met het laagste topsalaris van alle Nederlandse banken. Hij verdiende maar € 276.000 in 2011. En Triodos is zeer terughoudend met bonussen.

Hetzelfde geldt voor too big to fail, met mijn bankrekening bij ING stimuleer ik dat deze bank een risico blijft vormen voor onze maatschappij. Daarom wil ik een bankrekening hebben bij een kleinere bank. Deze grafiek laat zien dat de bancaire activa van Triodos maar 0,7% van ons BBP bedragen.

Als individu kun je iets doen, maar uiteindelijk zie ik het liefst dat de politiek actie onderneemt tegen de bankensector. Het mag duidelijk zijn dat er bij lange na niet genoeg is ingegrepen ondanks de crisis. Daarom overweeg ik sterk om een stem uit te brengen op Bas Eickhout, Europarlementariër voor GroenLinks en initiatiefnemer van de website De 7 hoofdzonden van banken. Hij heeft daar duidelijk uitgelegd wat de problemen zijn en welke oplossingen hij ziet. Deze man vertrouw ik wel om de foute bankiers de duimschroeven aan te draaien!

Waarom zouden wij geen Duitsers herdenken op 4 mei?

Een plan van de gemeente Vorden om omgekomen Duitse soldaten te herdenken valt niet in de smaak bij het Nationaal Comité 4 en 5 mei. We moeten namelijk slachtoffers en geen daders herdenken, aldus het Comité. Inmiddels heeft Vorden al bakzeil gehaald, omdat er gevreesd werd dat een demonstratie uit de hand zou lopen. Ik betwijfel of dit zwart-wit denken op iedere Duitse soldaat van toepassing was.

Er zijn twee extremen. Zo zou je kunnen stellen dat iedere Duitser een slachtoffer van de nazi propagandamachine was, dat ze niet beter wisten en dus ook allemaal slachtoffers waren. Velen verwerpen die stelling omdat de concepten van dader en eigen verantwoordelijkheid zo volledig worden ontdaan van enige betekenis. Terecht mijns inziens. Maar iedere Duitse soldaat aanwijzen als dader is weer een ander extreem. Het nieuwsbericht van de NOS heeft het over de graven van Duitse soldaten, dus we hebben het waarschijnlijk niet exclusief over SS’ers die oorlogsmisdaden op hun geweten hadden.

Er zijn ook genoeg Duitse soldaten geweest die niets met oorlogsmisdaden te maken hadden en handelden conform het oorlogsrecht. Daar kun je tegen in brengen dat ze meewerkten aan een agressieve oorlog en immoreel waren omdat ze geallieerde soldaten hebben gedood. Maar dan is de vraag, wat waren hun opties? Er was geen mogelijkheid tot gewetensbezwaar in Nazi Duitsland, dienstweigeraars zoals Franz Jägerstätter werden zonder scrupules geëxecuteerd.

Wat zou ik als Duitser hebben gedaan als mij de keuze werd geboden tussen de dienstplicht of de doodstraf? Ik zou de dienstplicht hebben gekozen. Ik zou het verwonden van vijandige soldaten proberen te vermijden door bewust mis te schieten en zo snel mogelijk proberen te vluchten om mij over te geven aan de geallieerden. Maar stel nu dat ik tijdens mijn vluchtpoging een kogel voor de kiezen krijg voordat ik mij kan overgeven. Dan was ik misschien ook als Duitse soldaat in een graf beland in Vorden en toch door het Comité gebrandmerkt als dader. En dan maak ik nog een flinke aanname dat ik in deze hypothetische situatie ethisch zou zijn en niet gecorrumpeerd door de samenleving van Nazi Duitsland.

In het verleden heb ik dit al eens eerder besproken, maar ik wil ook toevoegen dat ik het Nationaal Comité 4 en 5 mei een hypocriete organisatie vind. Zo is te lezen op hun website dat wij op 4 mei alleen de Nederlandse slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en daarna herdenken. Dus we herdenken ook de Nederlanders die deelnamen aan de politionele acties in Indonesië, een oorlog van agressie die door ons werd begonnen. Nederlandse dienstweigeraars werden in die tijd weliswaar opgesloten maar niet geëxecuteerd. Ik hoor nog altijd niets over een herdenking voor het bloedbad van Rawagede. Het is zo veel makkelijker om onszelf als slachtoffer te zien in plaats van te erkennen dat wij ook daders zijn geweest.

Burgerinitiatief voor salarisverlaging van de koning

Denk jij ook dat een nettosalaris van € 825.000,- (want er wordt geen belasting over betaald) voor onze toekomstige koning Willem-Alexander wat te veel van het goede is? Dan is er nu een burgerinitiatief waar een handtekening onder gezet kan worden. Het stelt voor om het salaris naar € 150.000 netto te verlagen.

Zelf zie ik als hardcore republikein het liefst dat Willem-Alexander helemaal de laan uit wordt gestuurd, maar ik tel mijn zegeningen met incrementele veranderingen. Zelfs de meest fervente royalist zal het toch wel met mij eens zijn dat alle verhouding zoek is bij het huidige salaris van het staatshoofd? Zeker als je bedenkt dat een minister, met veel meer verantwoordelijkheden en zonder baangarantie, € 144.000 bruto verdient?

Willem-Alexander kreeg een vraag over de hoogte van zijn salaris tijdens het interview. Zijn antwoord is laf: hij zegt trendvolger te zijn omdat de Tweede Kamer zijn salaris heeft goedgekeurd. Dan is de Tweede Kamer inderdaad een verwijt te maken, maar dan nog staat het hem vrij om zeven ton van zijn salaris direct weer naar de rekening van de Belastingdienst over te schrijven. Wanneer hem wordt gevraagd of het echt niet minder kan, zegt hij dat bezuinigingen betekenen dat er personeel moet worden ontslagen. Inleveren op zijn eigen salaris is niet eens een mogelijkheid die hij overweegt.

Daarnaast is er – volgens mij onterecht – vanwege de abdicatie-gekte weinig aandacht geweest voor een andere belangrijke verandering: de afschaffing van het verbod op godslastering. Fijn dat de wet niet langer de indruk geeft dat gelovigen beter beschermd worden dan niet-gelovigen.

Is 5,5 ton voor de topambtenaar van SNS te veel?

De laatste paar dagen is er verontwaardigd gereageerd op het salaris van de nieuwe topman van staatsbank SNS. Zijn salaris van € 5,5 ton wordt door velen gezien als te hoog. In de eerste instantie was ik het met deze groep eens, zeker omdat ik zelf extra rancuneus ben. Ik had namelijk € 3.150 aan aandelen SNS in bezit, jaren geleden gekocht toen de risico’s van de vastgoedportefeuille nog niet duidelijk waren.

Maar eigenlijk valt het nog wel mee. Zo is er op gewezen dat 5,5 ton laag is in vergelijking met andere banken en dat Gerrit Zalm 7,5 ton verdient als topman van ABN AMRO. Het salaris van Zalm was in 2008 ook omstreden, kunnen we teruglezen.

Maar ik heb ook mijn eigen criterium. Lees dit over de verhouding tussen de salarissen van CEO’s en gemiddelde werknemers in de VS. Kijk naar de grafiek, daar zien we dat topsalarissen pas disproportioneel zijn gaan toenemen vanaf 1973, eerst langzaam maar veel sneller vanaf 1990. De stijging heeft verschillende oorzaken, maar geen die de stijging rechtvaardigen. Zo zijn CEO’s niet productiever geworden. Ik ga er dan ook van uit dat de verhouding van 1973 nu nog steeds passend is, namelijk dat CEO’s 22,1 keer meer verdienen (inclusief opties) dan de gemiddelde werknemer.

Het gemiddelde salaris voor werkenden in Nederland bedroeg € 34.900 in 2011 (voorlopig cijfer) volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek. Delen we 5,5 ton door dat bedrag – 550.000 door 34.900 voluit voor de duidelijkheid – dan is de uitkomst dat de nieuwe topman ‘maar’ 15,8 keer zoveel verdient als de gemiddelde werknemer in Nederland. Kortom, ook in historisch perspectief moeten we dit niet als een buitensporig salaris zien (tenzij salarissen van CEO’s in de VS tijdens 1973 veel hoger waren dan in Europa).

Maar wat we wel moeten doen is er voor zorgen dat topsalarissen worden afgekapt voor andere CEO’s en topverdieners. Laten we de grens stellen bij 20 keer, dat is een mooi getal. Vermenigvuldigen we dan met € 34.900 dan komen we uit op € 698.000. Ik stel voor dat we de belastingschijven wat aanpassen, laten we een vijfde schijf toevoegen die al het inkomen boven de 7 ton voor 100% belast. Dan moeten we alleen de rest van de wereld nog zo ver krijgen om met ons mee te doen, anders vluchten de veelverdieners simpelweg. Dat zal met de Verenigde Staten geen gemakkelijke klus zijn.

Voordat ik op het punt stond om deze post te publiceren zocht ik nog even verder voor internationale statistieken,. die heb ik gevonden voor 2005. In Nederland verdiende een CEO toen 22 keer zoveel als de gemiddelde werknemer, maar CEO’s in veel andere Europese landen verdienden nog veel minder. Ze verdienden maar 10 keer zo veel in Japan, en 11 keer zoveel in Duitsland, Zwitserland en Zuid-Korea. Dan is mijn grens van 20 keer niet eens zo heel communistisch.

De JOVD kraakt het Rode Kruis

De appel valt niet ver van de boom. Eerder bekritiseerde ik de VVD omdat zij niet duidelijk maakte waarom ontwikkelingshulp ineffectief zou zijn, maar de JOVD is de overtreffende trap. De cynische jongerenafdeling van de VVD is van mening dat de 3FM Serious Request actie inefficiënt is en dient om ons schuldgevoel af te kopen.

Door het inzamelen van geld voor het  Rode Kruis dit jaar zou “een te klein deel van de opbrengst ten goede komen aan de mensen die het echt nodig hebben”. Het gedoneerde geld zou niet bijdragen aan “daadwerkelijke verandering van de levensomstandigheden van mensen in ontwikkelingslanden”.

In plaats van non-gouvernementele organisaties (ngo’s) zoals het Rode Kruis zou de JOVD liever zien dat we private initiatieven meer steunen. Die private initiatieven kunnen net zo goed ngo’s zijn: organisaties die geen onderdeel van de staat zijn en geen winstoogmerk hebben. Onduidelijke woordkeuze dus, maar ik denk dat de JOVD een onderscheid wil maken tussen kleine (lokale) organisaties en grote (internationale) organisaties (de “hulpindustrie” in VVD-jargon).

In Nepal heb ik zelf kunnen zien hoe het er bij deze kleinschalige organisaties aan toe gaat. Ik heb een man en vrouw ontmoet met een hart van goud die op een goede manier een weeshuis beheerden. Bij een ander koppel dat een weeshuis beheerde bleek de man een rotte appel te zijn die op een dag met de noorderzon vertrok met een greep uit de kas. En dan was er nog een grotere lokale organisatie die goed werk deed, maar ook twijfels liet rijzen over het nut van haar activiteiten.

Kleine organisaties hebben hun voordelen, zo hebben ze bijvoorbeeld geen managers of in ieder geval veel minder overhead dan de grote ngo’s. Maar grotere ngo’s hebben ook voordelen, zoals meer specialisatie en ervaring. Vooral transparantie vind ik belangrijk. De kleine organisaties die ik eerder noemde hadden geen van allen een jaarrekening die was goedgekeurd door een accountant (sterker nog, ze waren helemaal niet transparant). Het Rode Kruis heeft dat wel.

Wie even de “moeite” doet om pagina 57 van het jaarverslag van het Rode Kruis over 2011 te lezen ziet de volgende cijfers: de lasten bedroegen € 97,1 miljoen en € 85,5 miljoen daarvan werd aan de doelstelling besteed. De overhead bedroeg dus € 11,6 miljoen, oftewel ruim 12%. Dat lijkt mij acceptabel, maar de JOVD vind dit blijkbaar te veel? En waarom denken ze eigenlijk dat “private” organisaties beter zijn dan ngo’s? Geen idee, ze schrijven maar wat zonder het te onderbouwen.

Deze maand was ik net te laat om de automatische incasso van mijn contributie voor het VVD-lidmaatschap te verhinderen, maar dit soort briljant doordachte standpunten zijn voor mij extra stimulans om mijn VVD-lidmaatschap snel op te zeggen.

Gemeentelijke herindeling, goed of gek?

In Nederland is al een aantal decennia een proces aan de gang van gemeentelijke herindeling. Op de website van de Rijksoverheid wordt uitgelegd waarom dit gedaan wordt. De kern van het verhaal is dat decentralisatie van taken van de rijksoverheid grotere gemeenten noodzakelijk zou maken.

Decentralisatie

Het rijk is al een aantal jaren bezig met overdragen van taken aan gemeenten en provincies omdat zij de taken efficiënter kunnen uitvoeren. Het Rijk streeft naar een besparingen van 2 miljard in de toekomst. Hoeveel er op dit moment al is bespaard wordt niet duidelijk gemaakt, maar het Centraal Planbureau (CPB) heeft er wel onderzoek naar gedaan. Zo is als gevolg van de decentralisatie van de bijstandswet naar gemeenten in 2004 het beroep op de bijstand met ongeveer 8% gedaald.

Maar wij mogen hier niet uit extrapoleren dat fiscale decentralisatie in het algemeen efficiëntiewinst oplevert. Het CPB plaatst de kanttekening (tweede pagina) dat er nog maar beperkt bewijs is voor deze stelling op basis van empirisch onderzoek. In sommige gevallen kan decentralisatie de efficiëntie ook verminderen. Ik geef de keuze voor decentralisatie het voordeel van de twijfel, maar met gemeentelijke herindeling heb ik wel een probleem.

Gemeentelijke herindeling

De redenering van de Rijksoverheid is dat kleine gemeenten vanwege de decentralisatie hun verantwoordelijkheden niet meer aankunnen en daarom moeten groeien. Op haar website verwijst zij ook naar een onderzoek waaruit zou blijken dat herindeling leidt “tot meer vakkundige ambtenaren, meer efficiënt beleid en een betere positie van de nieuwe gemeente ten opzichte van de regio, de provincie en het Rijk”.

Wie de moeite doet om de conclusies van het volledige rapport te lezen zal zien dat de bevindingen wat genuanceerder zijn. Zo heeft herindeling weliswaar voordelen, maar ervaren de inwoners van de gemeenten dat de afstand met de lokale politiek groter wordt.

Merk ook op dat op pagina 119 van het rapport over ‘effectief beleid’ wordt gesproken in plaats van ‘efficiënt beleid’ in de samenvatting van het rapport op de website van de Rijksoverheid. Een wezenlijk verschil: effectiviteit is de omvang of kracht van het effect, efficiëntie is het behalen van een zo groot mogelijk effect met zo min mogelijk moeite.

Maar het is vooral een heel relevant verschil, omdat uit recent onderzoek blijkt dat de uitgaven van fusiegemeenten structureel sterker stijgen dan in niet-gefuseerde gemeenten. Ondertussen had het kabinet Rutte II in het regeerakkoord (pagina 46) al een bezuiniging van € 180 miljoen op het Gemeentefonds ingeboekt voor 2017 vanwege de kosten die bespaard zouden worden met gemeentelijke herindeling:

Het eindperspectief voor gemeenten leidt tot besparingen die ontstaan door schaalvoordelen, verminderen van toezicht, vereenvoudiging van regelgeving en minder dubbeling van taken. De besparing gaat uit van een daling van het aantal gemeenteambtenaren doordat gemeenten groter worden of met elkaar gaan samenwerken. Er is uitgegaan van het rekenkundige equivalent van een vermindering met 75 gemeenten in de periode tot 2017. Voor de totale periode komt deze benadering neer op een resterend aantal van 100-150 gemeenten in 2025. Dit leidt tot een uitname uit het Gemeentefonds.

De onderzoekers bekritiseren het kabinet uiteraard voor het inboeken van een bezuiniging die nergens op is gebaseerd. De grote vraag voor mij is dan waarom er in de eerste plaats bezuinigd werd zonder onderzoek naar de haalbaarheid van deze bezuiniging te doen? En waarom heeft het kabinet nog niet gereageerd op dit onderzoek? Er is ook over bericht door het NOS Journaal, dus het nieuws moet hen zeker bekend zijn.

Waar zijn ze mee bezig, denken ze een strategie te gebruiken van doodzwijgen en over laten waaien? Ondertussen wordt er in ieder geval vrolijk doorgegaan met de herindelingen.

Het vrijwillige karakter van gemeentelijke herindeling

Volgens de website van de Rijksoverheid ligt het initiatief voor herindeling bij gemeenten zelf en kan de provincie alleen in bijzondere gevallen het initiatief nemen. Maar de vraag is wat de politiek gaat doen als er gemeenten zijn die geen zin hebben in een herindeling? Per 1 januari 2012 bestaan er 415 gemeenten in ons land, een fors verschil met de 100 tot 150 gemeenten die het kabinet graag ziet in 2025.

Ik voorzie dat veel inwoners van kleine plattelandsgemeenten die volgens het kabinet moeten worden opgeslokt door megagemeenten van 100.000 inwoners veel weerstand gaan geven. Stel je eens voor wat voor moeite de inwoners van Schiermonnikoog (de kleinste gemeente van Nederland)  zouden moeten doen om een raadsvergadering bij te wonen van hun fusiegemeente die waarschijnlijk gehuisvest zou zijn op het Friese vasteland? En de opkomstpercentages voor de lokale politiek zouden een nog groter drama worden dan ze nu al zijn.

Mijn gok is dat het plan in deze vorm niet doorgaat, of dat er nog meer dwang wordt toegepast. Zo is eerder dit jaar Goedereede bijvoorbeeld gedwongen om onderdeel te worden van de nieuwe fusiegemeente Goeree-Overflakkee.

Gebruikersonvriendelijkheid van NS Hispeed

Mijn moeder wil met vriendinnen op wintersport en besloot een treinreis te regelen naar de plaats Wörgl in Oostenrijk op de website van NS Hispeed. Zelf herinnerde ik mij dat deze website best wel goed werkte, maar in dit geval was het anders. Het invoeren van ‘Wörgl’ als eindbestemming geeft de mededeling ‘Station wordt niet herkend’ terwijl daar toch echt een treinstation te vinden is.

Ik schiet te hulp en sta ook voor een raadsel. Ik krijg een lange lijst van alternatieve stations van A tot Z die ik misschien wel had bedoeld. Bijvoorbeeld het Deense ‘Aalborg’ om mee te beginnen, dat lijkt natuurlijk best veel op ‘Wörgl’. Dan maar naar de contactpagina, waar ik het 0900-nummer voor € 0,35 per minuut vind en invoer op de telefoon.

De medewerker die ik al snel aan de lijn krijg vertelde mij dat Wörgl wel in te voeren is als bestemming, maar alleen met behulp van de spelling ‘Woergl’. Dat een ‘ö’ naar een ‘oe’ moet worden geconverteerd is volgens haar overigens algemeen bekend. Niet voor mij en mijn moeder in ieder geval. Om volledig te zijn, de Engelse Wikipedia leert dat:

In other languages that do not have the letter as part of the regular alphabet or in limited character sets such as ASCII, O-umlaut is frequently replaced with the digraph ‘oe’.

Maar in het Nederlands is die umlaut wel normaal. Diegene bij NS Hispeed die dit heeft verzonnen kan simpelweg niet goed spellen. Gebruik je de spelling ‘Woergl’ dan wordt het station inderdaad herkent, maar dan is in de volgende stap van de reisplanner te lezen dat de eindbestemming ‘Wörgl Hbf’ is. Ze zijn dus niet eens consistent met hun spelling.

Er van uitgaande dat de reisplanner op de een of andere manier geen umlaut kan verwerken, hoe moeilijk was het nu om bij het invoeren van Wörgl (met of zonder umlaut) die naam automatisch te converteren naar ‘Woergl’ zodat de bestemming alsnog gevonden zou worden?!

En wil je daar over klagen, dan is op de contactpagina alleen een postadres te vinden. Terwijl ze wel hip genoeg zijn om een Twitter account bij te houden is er geen enkele mogelijkheid om snel en gratis een bericht via de website te verzenden waar vervolgens per e-mail op geantwoord kan worden door NS Hispeed. Wat een prutsers.

Naast klantonvriendelijk zijn ze vooral ook te duur. Een retour van Utrecht naar Berlijn kostte mij een jaar geleden € 128, terwijl ik met Ryanair voor een retourvlucht van Eindhoven naar Trapani € 50 betaalde. Toen ik met mijn vader naar London ging besloten we te vliegen omdat de trein toen ook veel duurder was. Voor Parijs opteerden we ook voor de leaseauto omdat de treintarieven buitensporig waren.

Verkiezingen Tweede Kamer 2012: wat ik stemde

Vanwege mijn werk kon ik helaas niet de tijd vinden om te vertellen op welke partij ik uiteindelijk zou stemmen voordat de verkiezingen plaatsvonden. Het is nu mosterd na de maaltijd, maar het is toch interessant om het er over te hebben. Ik heb namelijk geen stem uitgebracht op de VVD of D66, maar op GroenLinks.

Waarom? Op ideologisch vlak pas ik meer bij de VVD, maar GroenLinks is ook een liberale partij, ook al zijn ze links in plaats van rechts. Een groter verschil is dat GroenLinks progressief is en de VVD conservatief. Uiteindelijk zijn het voor mij de standpunten die tellen, en ik heb grotere problemen met een aantal standpunten van de VVD.

De standpunten

Specifiek zijn deze standpunten de volgende:

  • Hypotheekrenteaftrek
  • Europa
  • Kinderpardon
  • Ontwikkelingshulp
  • 130 kilometer per uur
  • Minimumstraffen
  • Openbaar vervoer
  • Monarchie

De VVD wil de hypotheekrenteaftrek het liefst in stand houden. D66 wil het beperken. GroenLinks wil deze helemaal afschaffen door deze geleidelijk aan af te bouwen in 25 jaar. Ik zie niet waarom het subsidiëren van huizenbezit een goed idee is en ik heb al eerder toegelicht waarom het een slechte zaak is. Wie meer uitleg wil verwijs ik graag naar het onderzoek van het Centraal Planbureau.

Als ik het onderdeel over Europa in verkiezingsprogramma van de VVD lees staat er veel wat mijn instemming kan genieten. Maar de VVD staat niet positief tegenover verdere Europese integratie, terwijl het juist wel nodig is om soevereiniteit in te leveren om op dit moment de crisis te bestrijden. Daarnaast biedt een machtiger Europa ook andere voordelen. Zoals ik heb beschreven in mijn post over het programma van GroenLinks kunnen zij en D66 mij op dit punt meer overtuigen.

Een potentieel belangrijke reden om eventueel voor D66 te stemmen als compromis tussen GroenLinks en de VVD was het kinderpardon, maar D66 is net als GroenLinks voorstander van een pardonregeling. Maar ja, als er naar schatting maar 600 tot 800 kinderen van profiteren is dat niet iets waar ik mij veel zorgen over maak. Zolang ze in de toekomst maar geen nieuwe pardonregeling willen hebben en zich inzetten voor structurele oplossingen kan ik er mee leven.

Over ontwikkelingshulp had ik nog zeer recent geschreven. Het plan van de VVD om er flink op te bezuinigen en dan maar te hopen dat mensen uit vrije wil doneren voor ontwikkelingshulp komt er op neer dat er veel minder zal worden uitgegeven aan ontwikkelingshulp. Van mij mag internationale solidariteit wel degelijk worden afgedwongen net zoals wij dat doen met ons pensioenstelsel. GroenLinks en D66 willen geen bezuiniging op dit terrein, GroenLinks wil zelfs 750 miljoen extra besteden.

De VVD heeft 130 kilometer per uur als maximumsnelheid verzonnen. Dat is een dom plan, vooral bedoeld om kiezers te paaien. GroenLinks wil deze verhoging van de maximumsnelheid terugdraaien. D66 schenkt er geen aandacht aan in haar verkiezingsprogramma.

“Mensen die binnen tien jaar voor de tweede maal een ernstig gewelds- of zedenmisdrijf plegen (bijvoorbeeld een levensdelict, straatroof, overval, verkrachting) krijgen een minimumstraf opgelegd”, aldus het VVD programma. Nog een onzalig plan dat meer gedreven is door onderbuikgevoelens dan betere criminaliteitsbestrijding. Uit onderzoek in de VS blijkt bijvoorbeeld dat streng straffen niet noodzakelijk het meest effectief is. Ook een Nederlandse academicus schrijft op de website van de Rijksuniversiteit Groningen en in de Volkskrant dat deze plannen niet gaan helpen.

Meer in het algemeen heb ik al langer het idee dat wij in Nederland op te grote voet leven en dat we te weinig aan duurzaamheid doen. GroenLinks had al de beste plannen op dat front, maar laat ik eens kort duidelijk maken hoe dat concreet doorwerkt in de effecten van de programma’s op autogebruik en openbaar vervoer. Die heeft het CPB namelijk doorberekend in hun publicatie Keuzes in kaart 2013–2017.

Download het volledige document en kijk naar de samenvatting op pagina 18. Daar is te zien dat er met de plannen van GroenLinks in 2020 22% minder autogebruik en 20% meer OV-gebruik is en dat files op de snelweg met 67% afnemen. Met de VVD plannen is er 2% meer autogebruik, 2% minder OV-gebruik en zijn er 10% meer files. GroenLinks bereikt dat door invoering van de kilometerheffing (pagina 203), maar als er dan flink minder files zijn vind ik dat geen probleem.

Dan de monarchie, als VVD’er heb ik dit standpunt altijd voor lief genomen omdat je nooit volledig eens zal zijn met een partij. Maar nu we toch de verschillen tussen de partijen bestuderen is het goed om dit mee te nemen in de vergelijking. Toen laatst op mijn werk weer eens uitlegde dat de koningin een onbelast (!) inkomen (vrij besteedbaar, dus geen onkostenvergoeding) ontvangt ter hoogte van € 829.000 en onze minister-president ongeveer € 144.000 leidde dat tot veel verbazing en onbegrip. Zelf Maximá verdient nog € 246.000, is daar ook te lezen.

Ik wil daarmee niet zeggen dat onze minister-president te weinig verdient, maar dat ons koninklijk huis belachelijk veel verdient. De Nederlandse monarchie is de duurste van West-Euopa (en volgens datzelfde onderzoek kan een republiek inderdaad goedkoper zijn, bijvoorbeeld de Bondsrepubliek Duitsland). Ze dragen veel minder verantwoordelijkheid en hebben een veel rustiger agenda dan onze minister-president.

Rutte vind het prima dat een ongekozen staatshoofd zo veel verdiend. Nu kan dat inkomen natuurlijk flink gekort worden, maar wat mij betreft mag de monarchie helemaal afgeschaft worden. De VVD is conservatief en voorstander van de monarchie en D66 wil een ceremoniële rol. GroenLinks wil dat ook, maar is de enige van de drie die op termijn een republiek wil hebben.

Als laatste nog iets over het energiebeleid van GroenLinks. In het verleden was ik kritisch over de ambitieuze plannen voor groene energie van GroenLinks, maar inmiddels is al 25% van de energie die Duitsland produceert groen. En de groene energie is daar ook goedkoper geworden dan dan grijze energie. Als tijdelijke oplossing denk ik overigens nog steeds dat kernenergie beter is dan kolencentrales, want wij lopen hier natuurlijk geen risico vanwege tsunami’s of aardbevingen.

Financiële plannen en Conclusie

Naast de inhoudelijke standpunten zijn de financiële plannen ook erg belangrijk. Rutte is goed in het maken van flauwe grappen zoals “geef links het beheer over de Sahara en binnen de kortste keren is het zand op”, maar dat is historisch gezien simpelweg niet waar. Als we de doorrekening van het CPB er weer even bijhalen lezen we op pagina 18 dat de VVD met 16 miljard weliswaar het meest bezuinigt, maar dat de PvdA en GroenLinks bijna even veel bezuinigen met 15 miljard.

Als het verschil maar 1 miljard is biedt de VVD voor mij op dat punt geen noemenswaardig voordeel. Ondanks alle VVD-retoriek van hardwerkende Nederlanders, op de pof leven en niet doorschuiven maakt het vrij weinig verschil met het ‘rampzalige links’.

Wie weet stem ik misschien ooit weer VVD, als de linkervleugel van de VVD met een progressievere boodschap meer de overhand krijgt. Nu is het vooral een partij die te veel richting rechts is opgeschoven en die ik niet meer kan steunen. Dan is uiteraard ook de consequentie dat ik mijn VVD-lidmaatschap opzeg en lid wordt van GroenLinks.

Roemer bepleit een tijdelijk verbod op peilingen

Emile Roemer zou graag willen dat er wordt nagedacht over een tijdelijk verbod op peilingen in de laatste weken voor de verkiezingen. Dat is in Frankrijk al het geval en het zou een hype voorkomen. Het staat er niet letterlijk geschreven, maar ik ga er van uit dat Roemer dit zegt omdat de PvdA de SP voorbij is gestreefd met een gestage opmars in de peilingen. De Volkskrant schrijft ook:

Volgens sommige deskundigen heeft het grote aantal peilingen vlak voor de verkiezingen effect op het gedrag van politici en zouden ook de kiezers erdoor beïnvloed worden.

Welke deskundigen en welk onderzoek?

De Volkskrant noemt niet om welke deskundigen het gaat, maar het onderzoek van Morwitz en Pluzinski (1996) dat ik zelf heb gevonden ondersteunt deze stelling:

…when polls are provided to voters whose attitudes toward the candidates are labile, they can alter attitudes. Furthermore, in some cases the consequence may be changes in voting behavior.

Ze leggen uit dat labiliteit van de kiezer draait om het reduceren van cognitieve dissonantie. Wanneer mensen tegenstrijdige ideeën (cognities) hebben proberen we die te verenigen. In de context van hun onderzoek gebeurt dat twee manieren:

  • Stel dat een kiezer een voorkeur heeft voor de SP, een verwachting dat de PvdA wint en peilingen die de verwachting bevestigen. Er werd bewijs voor gevonden dat de kiezer dan de voorkeur aanpast om consistent te zijn met de verwachting en de peiling, m.a.w. de kiezer stemt dan wellicht PvdA.
  • Stel dat een kiezer een voorkeur heeft voor de SP, een verwachting dat de PvdA wint en peilingen die de verwachting verwerpen. Er werd bewijs voor gevonden dat de kiezer dan de verwachting aanpast om consistent te zijn met de voorkeur en de peiling, m.a.w. de kiezer stemt dan wellicht SP.

In hoeverre deze bevindingen van toepassing zijn op Nederland met ons stelsel van evenredige vertegenwoordiging is onzeker omdat Morwitz en Pluzinski (1996) de VS onderzochten. Daar is natuurlijk een districtenstelsel wat in de praktijk leid tot een ‘winner takes all’ strijd tussen twee partijen.

Ik heb zelf nog twee vermoedens over de redenen voor de plotselinge opkomst van de PvdA: kiezers zijn calculerend en stemmen strategisch of laten zich te veel beïnvloeden door de media.

Kiezers stemmen strategisch

Een strategisch stemmende linkse kiezer zou bijvoorbeeld kunnen denken dat de PvdA een programma heeft dat redelijk lijkt op dat van de SP, maar dat de PvdA beter in staat zal zijn om een coalitie te smeden. Deze kiezer zou dan op de PvdA kunnen stemmen terwijl hij of zij eigenlijk meer een voorkeur heeft voor de SP.

Het aandeel van de kiezers dat strategisch stemt lijkt echter klein. Blais, Nadeau, Gildengil en Nevitte (2001) ontdekten in hun onderzoek naar de Canadese verkiezingen van 1997 dat maar 3% van de kiezers strategisch stemde. Ze wijzen er op dat voor de verkiezingen van 1988 een schatting werd gemaakt van 6% strategische stemmers, maar ook dit blijft klein.

Ook al gebeurt het niet vaak, het gebruik van peilingen door strategische stemmers voor het bepalen van hun keuze lijkt mij volstrekt legitiem. Er zijn misschien kleine culturele verschillen tussen Canada en Nederland, maar zelfs als we uitgaan van 6% strategische kiezers kan dat de grote stijging van de PvdA niet verklaren.

Kiezers laten zich leden door de media

Een meer plausibele verklaring zoek ik dan ook in het feit dat de kiezer zich laat leiden door de mediaoptredens van de lijsttrekkers, zoals debatten. De fout die ze dan maken is dat een partij veel meer is dan een lijsttrekker en de manier waarop die het gedachtegoed van de partij uitdraagt in de media. De Stemwijzer is ook populair, maar die had dit jaar bijvoorbeeld geen stelling over het kinderpardon, terwijl dat mijns inziens zeker een belangrijk punt is.

Uiteindelijk is het lezen van partijprogramma’s de enige manier om een partij echt te leren kennen en om te besluiten of de partij aansluit bij jouw voorkeuren. En ja, dat kost wat tijd, tijd die veel mensen blijkbaar niet hebben. Maar democratie kan niet werken als de kiezers onverschillig zijn, ze moeten zich goed informeren.

De praktijk leert dat het anders is: de verkiezingsprogramma’s zijn al lang geleden vastgesteld, terwijl de opkomst van de PvdA pas leek te beginnen tijdens de verkiezingsstrijd op de televisie. Ik concludeer daar uit dat kiezers zich laten leiden door het geslaagde optreden van Samson in de media en een minder overtuigende Roemer. Tot op zekere hoogte is dat gerechtvaardigd vanwege de domme uitspraak van Roemer over de potentiële boete van de EU, maar dat verklaart voor mij nog steeds niet de stevige groei van de PvdA.

De politicologen hebben ongetwijfeld veel geschreven over de invloed van debatten op televisie op de verkiezingsuitslag, maar ik kon niet eenvoudig een artikel over het onderwerp vinden. Vandaar dat ik  op dit punt helaas geen wetenschappelijke onderbouwing heb en dat ik afga op mijn vermoedens.

Wel of geen tijdelijk verbod op peilingen?

De conclusie is dat peilingen inderdaad een ongewenste invloed hebben op het gedrag van kiezers. Tegelijkertijd hebben ze ook een gewenste invloed omdat ze strategische stemmers steunen.

Ik ben dus geen voorstander van een verbod, maar ik ben ook geen overtuigd tegenstander. Ik zou het namelijk fijn vinden als ze bij Nieuwsuur eens ophouden met dat constante gezeik over peilingen. Het confronteren van politici met tegenvallende peilingen is ook zo zinloos, ‘peilingen zijn dagkoersen’ luidt het altijd voorspelbare antwoord immers.

Wat wel verboden zou moeten worden zijn kiezers die niet hun best doen om een geïnformeerde keuze te maken en zich te veel laten leiden door de peilingen en de media.

Edit 16/09/2012: In Nederland is strategisch stemmen veel populairder. Op basis van een onbekende wetenschappelijke bron en een onbekende tijdsspanne bedraagt het percentage kiezers 10 tot 15%. Volgens opinieonderzoek bedroeg het percentage bij deze verkiezingen meer dan 25%. En volgens ander opinieonderzoek was het percentage 17%.